Handhaving is geen doel op zich. Handhaving is één van de instrumenten om naleving van wet- en regelgeving te bevorderen.
Als dat (naleef) gedrag met andere instrumenten dan handhaving kan worden bereikt, bijvoorbeeld door communicatie, heeft dat vaak de voorkeur. Om te bepalen of handhaving een nuttig instrument is biedt de Tafel van 11 hulp. De Tafel van 11 is een wetenschappelijk model waarin een 11-tal dimensies de redenen van niet-naleving worden uiteengezet. Het doel van de Tafel van 11 is inzicht te krijgen in de redenen van niet-naleving om vervolgens een mix van instrumenten in te kunnen zetten gericht op het bevorderen van naleefgedrag. Nadere informatie over de Tafel van 11 is te vinden op
www.it11.nl/Waarom is toezicht, opsporing en sanctionering nodig? Bij handhaving gaat het om de naleving van publieke contracten. Handhaving van wetten, voorschriften, vergunningen of algemene regels: een gestelde norm. Voordat die norm tot stand kwam is er op tal van manieren commentaar, inspraak en democratische controle mogelijk geweest. En na alle afweging van belangen is de norm vastgelegd in een wet, verordening of besluit: het publieke contract. En zoals dat geldt bij elk contract: afspraak is afspraak.Naleving is om de volgende redenen belangrijk:
a) De bevestiging van normen gesteld in het belang van:
- de veiligheid, behoud van natuur, landschap, milieu, ruimtelijke kwaliteit, waterhuishouding en de volksgezondheid;
- de geloofwaardigheid van de (normerende) overheid;
- de mogelijkheid tot overheidscontrole (meetvoorschriften c.a.);
- eerlijke concurrentieverhoudingen.
b) Voorkoming van herhaling, beperking van schade en herstel in de oorspronkelijke toestand;
c) Het wegnemen van ongerechtvaardigd voordeel dat de overtreder heeft genoten.